Soos Die Vrye Afrikaan in ons vorige hoofartikel aangevoer het, behoort landsburgers nie die fout te maak om hulle heil volledig van enige politieke party afhanklik te stel nie – Afrikaners weet maar te goed wat die gevolge van so ’n benadering oplaas in die vorige bedeling was.

 Met die ter perse gaan van hierdie uitgawe was dit meer as twee en ’n half weke voor die uitslag van die ANC se leiersverkiesing in Pietersburg (Polokwane), en sowat tien dae nadat die groot nuus mnr. Jacob Zuma se oorweldigende steun in die ANC-nominasieproses was. Landsburgers wat aan die einde van nog ’n besige jaar besin oor wat was en wat kom, kan nogtans heelwat leer uit die boeiende gebeure rondom die nou berugte opvolgstryd, wat die land se aandag nou al tot sterwens toe besig gehou het.

 ´n Eerste opmerking hou verband met die hoofstroommedia, en veral die pers, se dekking en ontleding van die opvolgstryd. Terwyl die stemming in die pers die afgelope maande oorwegend ten gunste van ’n “kompromiskandidaat” was, en beslis gelaai teen mnr. Zuma, was die nuus van sy nominasie duidelik soos ’n skoot koue water in die gesig van die pers.

 Die Sondag ’n week na dié nuus was die Sondagkoerante vol wroegende vrae oor hoe die media die stemming ten gunste van Zuma dan so verkeerd gelees het. Een van die verduidelikings wat hiervoor aangevoer is, is dat joernaliste die laaste maande eerder met mekaar as met ANC-lede self gesels het, en so uiteindelik mekaar se stemming eerder as dié van die ANC weerspieël het.

 Dit mag so wees, maar bes moontlik lê daar meer opgesluit in ’n opmerking deur die mediakommentator, prof. Anton Harber van Wits, in Business Day van Woensdag 5 Desember, 2007. Harber skryf: “Die eintlike fout was die aanname wat joernaliste dikwels maak: dat hulle waardes dié van die breër samelewing is.”

 Goed gesê, maar wat ís die waardes van onderskeidelik joernaliste en die breër samelewing in Suid-Afrika?

 As dit oor hoofstroomjoernaliste gaan, kan ’n mens hierdie vraag nie beantwoord nie sonder om in gedagte te hou dat so te sê al die kommersiële dagblaaie en weekblaaie in Suid-Afrika in die besit van groot mediagroepe is. Daar kan min twyfel wees dat hierdie mediagroepe, wie se leierskap deel van die elite in Suid-Afrika en dus ondersteuners van die neoliberale globaliseringsekonomie is, die klassieke waardes van die liberale demokrasie aanhang. Dit is waarom die kompromiskandidate, mnre. Tokyo Sexwale en Cyril Ramaphosa, albei strydrosse van die swart tak van die neoliberale ekonomie, ook vir die blaaie van hierdie groepe so aanvaarbaar was. (En ’n mens ver in hierdie blaaie moet soek vir enige ontleding wat óf met die uitdagings van kulturele diversiteit, óf wisselende vlakke van modernisering, óf met die gaping tussen arm en ryk veel erns maak.)

 Dít wat in die vorige paragraaf tussen hakies staan, bring ons by die vraag na wat die waardes van die breër samelewing in Suid-Afrika is. Die begrip “breër Suid-Afrikaanse samelewing” is net so amorf as pres. Thabo Mbeki se geliefkoosde “massas van ons mense”, en dit is dus wys om spaarsamig met veralgemenings oor hierdie kategorie mense om te gaan.

 Nogtans kan ’n mens uit die getuienis uit peiling na peiling van openbare steun vir die doodstraf, van ’n anti-gay houding, van ’n twyelagtige verbintenis tot gendergelykheid, asook voorbeelde van vigilante-strafoplegging, die toevlug tot geweld in die oplossing van persoonlike geskille en dergelike voorbeelde minstens dit sê, naamlik dat die model van ’n tipiese Westerse liberale demokrasie vir Suid-Afrika kwalik deur die meerderheid mense in die land geesdriftig ondersteun word. Die misbruik van daardie staatsinstellings wat sedert 1994 ingestel is in die naam van ’n regstaat, om opponente van die dienende staatspresident te karnuffel, sou ook geensins die saak van die liberale demokrasie in Suid-Afrika goed gedoen het nie.

 Dat daar veel waardevol in die liberale demokrasie is, val nie te betwyfel nie. Maar in Suid-Afrika is dié model op so ’n lukrake wyse en onder korporatiewe druk deur die twee groot nasionalistiese partye van die land met die oorgang van 1994 aanvaar, dat dit niemand hoef te verras as die gebrek aan besinning oor watter instellings, watter staat, watter politieke kultuur die goeie lewe in Suid-Afrika sal bevorder, nou al hoe duideliker word nie. Dit is ongetwyfeld uit hierdie gaping tussen die ideale van die land se elites en die daaglikse lewe van die gewone landsburgers wat die steun vir mnr. Zuma gekom het.

 Moet dit noodwendig ’n stemming van angs in die hand werk? Sekerlik nie – en veral nie as dit nogmaals oor die berugte “marksentiment” gaan nie. Eerder as om te gesels oor die gevare wat ’n skielike kapitaalvlug vir Suid-Afrika sal inhou, of ’n val in die huidige fabelagtig hoë kommoditeitspryse met welke winste die regering in staat is om sowat 8 miljoen Suid-Afrikaners op welsyn te hou (sonder om veel vir hulle selfstandigheid te doen) moet die vraag gevra word wat gedoen kan word om Suid-Afrika werklik selfstandig te maak en ’n ekonomie en staatkundige bedeling tot stand te bring wat werklik ’n beter lewe vir almal in die hand kan werk.

 Vir Die Vrye Afrikaan kan daar min twyfel wees, soos ons al dikwels aangevoer het, dat ’n ekonomie gerig op gemeenskapselfstandigheid eerder as groei óf herverspreiding; ’n federale eerder as ’n sentralistiese staat; ’n veeltalige eerder as ’n eentalige land; ’n selfrespekterende eerder as ’n “wêreldklas” land (volgens die oordele van diegene wie se eie belange altyd swaarder as Suid-Afrikaners s’n sal weeg) deel van die antwoord is.

 As daar een ding is wat die opkoms van mnr. Jacob Zuma in weerwil van al sy oortredings van die liberaal-demokratiese kode duidelik maak, is dit dat die gesprek oor die Suid-Afrika wat moet kom, nou eers in alle erns begin. Hierdie gesprek sal so gou moontlik gevoer moet word, en as een van die voorwaardes daarvan vrese in die harte van tegnokrate, winslustige beleggers en selftevrede Afro-nasionaliste ontketen, kan dit nie skade doen nie.

Lewer kommentaar op hierdie bydrae